اين زمان مىخواهيم توجه خواننده را به كتاب صدر الدين ابو الحسن على بن ابو الفوارس ناصر بن على حسينى جلب نماييم كه عنوانش در صفحهء نخست به صورت اخبار الدولة السلجوقيه مىآيد و سپس در ديباچهء كتاب ، زبدة التواريخ فى اخبار الامراء و الملوك السلجوقيه نام مىگيرد و در فهرست نسخ خطى زير اين عنوان مىآيد . « 1 » كمال الدين ابن عديم ( 1262 - 1192 م ) « 2 » و علاء الدين جوينى ( 1282 - 1225 م ) « 3 » بر هويت نويسنده ، صدر الدين حسينى ، و سيادتش ، و نيز بر عنوان كتاب ( زبدة التواريخ ) صحّه نهاده‌اند . واپسين رويدادى كه در كتاب حسينى از آن سخن مىرود ، درگذشت اتابك ازبك و پايان فرمانفرمايى خاندان ايلدگز به سال 622 ه / 1225 م است ، كه موضوع فصل پايانى است ( به اصطلاح فصل چهل و يكم ) . اين فصل مانند فصل پيش از آن ، فصل 40 ، تصويرى از رخدادهاى بعدى به پژوهنده ارائه مىدهد ، و عبارت از پاره‌ها و بخش‌هاى كوچك است . در فصل چهلم ، سلاطين سلجوقى از طغرل اول تا سنجر ( به استثناى بركيارق و سلاطين خردسال ، محمود اول و ملكشاه دوم ) شماره مىشوند ، اما محتواى فصل چهل و يكم يادكرد آن دسته از مملوكان سلجوقيان است كه بعدها فرمانروا و سرسلسله شدند . اين دو فصل از سياق عمومى متن جدايند و كلود كاهن آن‌ها را افزودهء ناسخان بعدى مىداند . « 4 » طبيعتا اين تنها رأى ممكن نيست ؛ با اينكه سياق عمومى متن با قتل سلطان طغرل سوم ( 590 ه / 1194 م ) به آخر مىرسد ، در نظر داشته باشيم كه نويسنده كتابش را - چنان كه از عنوان آن پيداست - در اصل به تاريخ سلجوقيان اختصاص داده است ، و بنابراين گسستگى نثر ، از پس حوادث سال 1194 م ، نبايد شگفت‌انگيز باشد ، و مىتوان اين دو فصل پايانى 40 و 41 را چكيدهء كتاب در شمار آورد . واقعيت اين است كه فهرست‌كنندگان نسخ خطى از همان آغاز كه از وجود نسخهء خطى زبده آگاهى يافته‌اند ، گمان برده‌اند كه اين كتاب مبتنى بر تأليفات مورخان مقدّم بر نويسندهء آن بوده است . « 5 » اما اگر در اين‌باره كه كداميك از كتاب‌هاى پيشينيان مورد استفادهء احتمالى نويسنده

--> ( 1 ) . Supplement to the catalogue of the Arabic MSS in the British Museum by Ch . Rieu , London , 1894 , N 550 ( Stowe . Or . 7 ) ; C . Brockelmann . Gal . I . S . 321 - 322 , SB . I . S . 554 - 555 . ( 2 ) . نك . به : Cl . Cahen , The Historiography , P . 67 , n . 56 ( 3 ) . The History of the world - conqueror by Ala' - ad - Din Juwaini , by J . A . Boyle , Vol . I , Manchester , 1958 , P . 312 . جوينى هم مىگويد : « سيد صدر الدين در زبدة التواريخ ، تعظيم كار سلطان را ، در وصف آن مىگويد ، » تا به آخر . ( 4 ) . Cl . Cahen , The Historiography , P . 72 . ( 5 ) . نك . به : M . Th . Houtsma . - RHTS . Vol . I , PP . IX - X .